เชื้อโรคและแบคทีเรียมีอยู่รอบตัวเรา และมือของเราก็เป็นพาหะนำเชื้อโรคเหล่านั้นเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายที่สุด การล้างมืออย่างถูกวิธีจึงเป็นปราการด่านแรกที่สำคัญในการป้องกันโรคต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นโรคทางเดินหายใจ โรคทางเดินอาหาร หรือโรคผิวหนัง การล้างมือที่ถูกต้องไม่ได้เป็นเพียงแค่การล้างผ่านน้ำ แต่ต้องทำตามขั้นตอนที่เหมาะสมและใช้เวลาที่เพียงพอ เพื่อให้มั่นใจว่ามือของเราสะอาดปราศจากเชื้อโรคอย่างแท้จริง
1. ทำไมต้องล้างมือบ่อยๆ และล้างมือเมื่อไหร่?
การล้างมือบ่อยๆ เป็นสิ่งจำเป็นเพราะมือของเราสัมผัสกับสิ่งต่างๆ มากมายในแต่ละวัน ซึ่งอาจมีเชื้อโรคปนเปื้อนอยู่ การล้างมือจะช่วยกำจัดเชื้อโรคเหล่านี้ออกไป ลดโอกาสที่เชื้อโรคจะเข้าสู่ร่างกายและก่อให้เกิดโรคภัยไข้เจ็บ
ตารางแสดงสถานการณ์ที่ควรล้างมือ:
| สถานการณ์ | เหตุผล |
|---|---|
| ก่อน/หลัง รับประทานอาหาร | เพื่อป้องกันเชื้อโรคจากมือเข้าสู่ร่างกายผ่านทางอาหาร |
| หลังเข้าห้องน้ำ | เพื่อกำจัดเชื้อโรคจากอุจจาระและปัสสาวะ ซึ่งอาจปนเปื้อนอยู่ |
| หลังสัมผัสสิ่งสกปรก | เช่น ขยะ ดิน สัตว์เลี้ยง หรือสิ่งของสาธารณะ |
| หลังไอ จาม หรือสั่งน้ำมูก | เพื่อป้องกันการแพร่กระจายเชื้อโรคไปสู่ผู้อื่น |
| ก่อน/หลัง สัมผัสผู้ป่วย | เพื่อป้องกันการรับเชื้อโรคจากผู้ป่วย หรือป้องกันการแพร่เชื้อโรคไปสู่ผู้ป่วย |
| ก่อน/หลัง ทำแผล | เพื่อป้องกันการติดเชื้อที่แผล |
| ก่อน/หลัง สัมผัสดวงตา จมูก หรือปาก | เพื่อป้องกันเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายผ่านทางเยื่อบุ |
| หลังจากกลับมาจากนอกบ้าน | เพื่อกำจัดเชื้อโรคที่อาจติดมากับมือจากการสัมผัสสิ่งต่างๆ ภายนอกบ้าน |
| หลังสัมผัสเงิน | เงินเป็นสิ่งที่ผ่านมือคนจำนวนมาก และอาจมีเชื้อโรคปนเปื้อนอยู่ |
| ก่อน/หลัง การเตรียมอาหาร โดยเฉพาะเนื้อสัตว์ดิบ | เพื่อป้องกันการปนเปื้อนของเชื้อโรคจากเนื้อสัตว์ดิบไปสู่อาหารอื่นๆ และป้องกันการรับเชื้อโรคจากเนื้อสัตว์ดิบเข้าสู่ร่างกาย |
2. วิธีล้างมือที่ถูกต้อง 7 ขั้นตอน
การล้างมือที่ถูกต้องตามหลักสุขอนามัยมี 7 ขั้นตอน ซึ่งควรใช้เวลาในการล้างมือทั้งหมดประมาณ 20 วินาที หรือเทียบเท่ากับการร้องเพลง "Happy Birthday" จบ 2 รอบ
| ขั้นตอน | วิธีการ |
|---|---|
| 1 | ล้างมือด้วยน้ำสะอาด |
| 2 | ฟอกสบู่ให้ทั่วมือ รวมถึงฝ่ามือ หลังมือ ซอกนิ้ว และข้อมือ |
| 3 | ถูฝ่ามือทั้งสองข้าง |
| 4 | ถูหลังมือและซอกนิ้วด้วยฝ่ามืออีกข้าง ทำสลับกันทั้งสองข้าง |
| 5 | ถูฝ่ามือและซอกนิ้วด้วยนิ้วมืออีกข้าง ทำสลับกันทั้งสองข้าง |
| 6 | ถูปลายนิ้วมือบนฝ่ามืออีกข้าง ทำสลับกันทั้งสองข้าง |
| 7 | ถูรอบนิ้วหัวแม่มือด้วยฝ่ามืออีกข้าง ทำสลับกันทั้งสองข้าง จากนั้นถูรอบข้อมือ |
| ล้างมือด้วยน้ำสะอาดอีกครั้ง เช็ดมือให้แห้งด้วยกระดาษเช็ดมือที่สะอาด หรือผ้าสะอาด (ไม่ควรใช้ผ้าที่ใช้ซ้ำๆ กัน เพราะอาจเป็นแหล่งสะสมเชื้อโรค) |
3. การเลือกใช้สบู่และผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดมือ
สบู่ธรรมดาและน้ำก็เพียงพอสำหรับการล้างมือในชีวิตประจำวัน แต่ในบางสถานการณ์ เช่น ในสถานพยาบาล หรือเมื่อต้องสัมผัสกับผู้ป่วย อาจจำเป็นต้องใช้สบู่เหลวที่มีส่วนผสมของสารฆ่าเชื้อโรค หรือใช้เจลล้างมือที่มีแอลกอฮอล์เป็นส่วนประกอบหลัก (อย่างน้อย 60%)
ตารางเปรียบเทียบสบู่ประเภทต่างๆ:
| ประเภทสบู่ | ข้อดี | ข้อเสีย |
|---|---|---|
| สบู่ก้อน | ราคาถูก หาซื้อง่าย | อาจเป็นแหล่งสะสมเชื้อโรคได้หากไม่ดูแลรักษาความสะอาดให้ดี อาจทำให้ผิวแห้ง |
| สบู่เหลว | สะดวกในการใช้งาน ลดโอกาสการสะสมเชื้อโรค | ราคาแพงกว่าสบู่ก้อน |
| สบู่เหลวฆ่าเชื้อโรค | มีส่วนผสมของสารฆ่าเชื้อโรค ช่วยลดจำนวนเชื้อโรคได้มากขึ้น | อาจทำให้ผิวแห้ง ระคายเคืองผิวได้ หากใช้บ่อยเกินไป |
| เจลล้างมือแอลกอฮอล์ | สะดวกในการพกพา ใช้งานง่าย ไม่ต้องใช้น้ำ | ไม่สามารถกำจัดสิ่งสกปรกที่มองเห็นได้ เช่น ดิน โคลน อาจทำให้ผิวแห้ง หากใช้บ่อยเกินไป แอลกอฮอล์อาจระเหยได้ ทำให้ประสิทธิภาพในการฆ่าเชื้อโรคลดลง |
4. ข้อควรระวังในการล้างมือ
- น้ำที่ใช้ล้างมือ: ควรใช้น้ำสะอาด อุณหภูมิปกติ ไม่ร้อนหรือเย็นจนเกินไป
- การเช็ดมือ: ควรใช้กระดาษเช็ดมือแบบใช้แล้วทิ้ง หรือผ้าสะอาดที่ซักใหม่เสมอ ไม่ควรใช้ผ้าที่ใช้ซ้ำๆ กัน เพราะอาจเป็นแหล่งสะสมเชื้อโรค
- เล็บ: ควรตัดเล็บให้สั้นอยู่เสมอ เพราะเล็บยาวอาจเป็นแหล่งสะสมของเชื้อโรค
- เครื่องประดับ: ควรถอดเครื่องประดับ เช่น แหวน นาฬิกา ออกก่อนล้างมือ เพราะอาจเป็นแหล่งสะสมเชื้อโรค
- ผิวแห้ง: หากล้างมือบ่อยจนผิวแห้ง ควรทาครีมบำรุงผิวเพื่อเพิ่มความชุ่มชื้น
5. การล้างมือในสถานการณ์ต่างๆ
- การล้างมือในเด็กเล็ก: ควรดูแลให้เด็กเล็กล้างมืออย่างถูกวิธี โดยผู้ใหญ่ควรช่วยล้างมือให้เด็ก หรือสอนให้เด็กล้างมือด้วยตนเองภายใต้การดูแลของผู้ใหญ่
- การล้างมือในผู้สูงอายุ: ผู้สูงอายุอาจมีปัญหาในการล้างมือด้วยตนเอง เช่น ข้อจำกัดในการเคลื่อนไหว หรือปัญหาทางสายตา ผู้ดูแลควรช่วยเหลือผู้สูงอายุในการล้างมือให้สะอาด
- การล้างมือในสถานพยาบาล: บุคลากรทางการแพทย์ควรล้างมืออย่างเคร่งครัดตามมาตรฐาน เพื่อป้องกันการแพร่กระจายเชื้อโรคในโรงพยาบาล
การล้างมือเป็นกิจวัตรประจำวันที่สำคัญและทำได้ง่าย เพียงแค่ใส่ใจและปฏิบัติอย่างสม่ำเสมอ ก็จะช่วยลดความเสี่ยงในการติดเชื้อโรคต่างๆ ได้อย่างมาก ทำให้เรามีสุขภาพแข็งแรง ปลอดภัยจากโรคภัยไข้เจ็บ และสามารถใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุข


