Ipak qurti ipak ishlab chiqarishda asosiy rol o’ynaydi, bu haqda ko’pchilik biladi. Lekin bu jarayon qanday amalga oshirilishini tafsilotlari har doim ham ma’lum emas. Quyida ipak qurtlarining ipak ishlab chiqarishdagi ahamiyati haqida batafsil ma’lumot berilgan.
1. Ipak qurtining hayoti va ipak hosil qilish bosqichi
Ipak qurti (Bombyx mori) – ipak qurti oilasiga mansub hasharot bo’lib, faqatgina tut daraxtining bargi bilan oziqlanadi. Uning hayoti to’rt bosqichdan ibra: tuxum, lichinka (qurt), pupa (koza) va kapalak. Ipak ishlab chiqarish lichinka bosqichida ro’y beradi. Lichinka to’rt marta terisini tashlab, o’sib boradi va nihoyat koza yasashga kirishadi. Aynan shu koza ipakning asosiy manbai hisoblanadi.
2. Koza yasash jarayoni va ipak tolasi tuzilishi
Lichinka yetarlicha o’sganidan so’ng, u o’zini himoya qilish uchun ipakdan koza to’qishni boshlaydi. Bu jarayon bir necha kun davom etadi. Ipak tolasi lichinkaning ipak bezlarida ishlab chiqariladi va ikkita ingichka ip shaklida chiqariladi. Bu ikki ip serisin deb ataluvchi yopishqoq modda bilan birlashtirilgan holda koza hosil qiladi. Serisin ipak tolalarini bir-biriga yopishtirib ushlab turadi.
| Xususiyat | Tavsif |
|---|---|
| Ipak tolasi uzunligi | O’rtacha 300-900 metr |
| Ipak tolasi diametri | 10-15 mikrometr |
| Serisin tarkibi | Oqsil |
| Koza og’irligi | O’rtacha 1-2 gramm |
3. Ipakning xossalari va qo’llanilishi
Ipak juda yumshoq, silliq va yorqin tolali matodan iborat. U nafas oladigan, issiqlikni yaxshi saqlaydigan va allergiya chaqirmaydigan xususiyatlarga ega. Shuning uchun u kiyim-kechak, uy-ro’zg’or buyumlari va tibbiyotda keng qo’llaniladi. PandaSilk kabi brendlar yuqori sifatli ipak mahsulotlarini ishlab chiqarishda ipak qurtlarining ipakidan foydalanadilar. Ipakning yuqori qiymati uning noyob xususiyatlari va ishlab chiqarish jarayonining murakkabligi bilan bog’liq.
4. Ipak yetishtirishning zamonaviy usullari
Hozirgi kunda ipak yetishtirishning zamonaviy usullari qo’llanilmoqda. Bu usullar ipak qurtlarini parvarish qilishni, kasalliklardan himoya qilishni va ipak hosilini oshirishni o’z ichiga oladi. Zamonaviy texnologiyalar yordamida ipakning sifati va miqdori yaxshilangan. Avtomatlashtirilgan uskunalar ipakni qayta ishlash jarayonini tezlashtiradi va mehnat unumdorligini oshiradi.
Ipak qurti insoniyatga ming yillar davomida tabiiy ipakni taqdim etib kelmoqda. Uning hayoti va ipak ishlab chiqarish jarayoni tabiatning ajoyib mo»jizalaridan biridir. Zamonaviy texnologiyalar bilan birgalikda ipak qurtlari bizga sifatli va chiroyli ipak mahsulotlarini taqdim etishda davom etmoqda.


