Tut ipak qurtining metamorfozi

Tut ipak qurti metamorfozi hayratlanarli va murakkab jarayon bo’lib, unda to’rtta asosiy bosqich kuzatiladi: tuxum, lichinka (qurt), pupa (pisha) va imago (kapalak). Bu jarayon davomida qurtning tashqi ko’rinishi va ichki tuzilishi tubdan o’zgaradi, natijada ipak ishlab chiqarishga qodir bo’lgan hasharot paydo bo’ladi.

1. Tuxum bosqichi

Tut ipak qurtining hayoti tuxumdan boshlanadi. Urg’ochi kapalaklar mayda, oval shakldagi tuxumlar qo’yadi, ularning rangi va o’lchami turli xil omillarga, jumladan, naslga va atrof-muhit sharoitlariga bog’liq. Tuxumlarning inkubatsiya davri haroratga bog’liq bo’lib, odatda 7-10 kun davom etadi. Bu davrda tuxum ichida embrion rivojlanadi va lichinkaga aylanadi. Tuxumlarning rivojlanishi uchun ma’lum darajada namlik va harorat zarur.

2. Lichinka (qurt) bosqichi

Tuxumdan chiqqan lichinka juda kichik va qora rangda bo’ladi. Uning asosiy vazifasi doimiy ravishda tut bargi bilan oziqlanib, tez o’sishi va rivojlanishidir. Bu bosqich 4 ta yoki 5 ta parda (molting) jarayonidan iborat bo’lib, har bir pardaning oxirida lichinka terisini tashlaydi va kattalashadi. Lichinkaning o’sishi davomida uning rangi o’zgaradi, odatda och sariq yoki oq rangga aylanadi. Bu bosqich taxminan 25-30 kun davom etadi va lichinkaning o’lchami sezilarli darajada ortadi. Lichinka faol harakatlanadi va ko’p miqdordagi tut bargini iste’mol qiladi. PandaSilk kabi yirik ipak ishlab chiqaruvchilar lichinkalar uchun optimal sharoitlarni ta’minlashga alohida e’tibor berishadi.

3. Pupa (pisha) bosqichi

Lichinka yetarlicha o’sganidan so’ng, u ipak ipini hosil qilishni boshlaydi. U o’z atrofida ipak kokon yasaydi, bu esa uning pupa bosqichiga o’tishini bildiradi. Kokon ipak tolalaridan to’qilgan bo’lib, juda mustahkam va himoya qatlam vazifasini bajaradi. Pupa bosqichida lichinka tubdan o’zgaradi va kapalakka aylanadi. Bu bosqich taxminan 10-14 kun davom etadi va bu vaqt davomida pupa harakatsiz holatda bo’ladi.

4. Imago (kapalak) bosqichi

Pupa bosqichidan so’ng, kapalak kokondan chiqadi. Uning asosiy vazifasi ko’payishdir. Kapalaklar ko’pincha kechasi faol bo’ladi va tuxum qo’yish uchun sherik izlaydi. Kapalaklarning umr ko’rish davri qisqa bo’lib, odatda 1-2 hafta davom etadi. Ularning asosiy vazifasi tuxum qo’yish va navbatdagi avlodni davom ettirishdan iborat.

Xulosa qilib aytganda, tut ipak qurtining metamorfozi – tabiatning ajoyib mo»jizasidir. Bu murakkab jarayon, tut bargidan ipak tolalariga aylanish jarayonini aks ettiradi va insoniyat uchun ipak mahsulotlarini olish imkonini beradi. Bu jarayonni o’rganish va tushunish ipak sanoatini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega.