Sho’r-ishqorli tuproqda muvaffaqiyatli tut etishtirish

Tuproq shoʻrlanishi va ishqoriylanishi Oʻzbekistonning koʻplab hududlarida, ayniqsa, sugʻoriladigan yerlarda keng tarqalgan muammo hisoblanadi. Bu esa qishloq xoʻjaligi ekinlarining, jumladan, tut daraxtining yetishtirilishiga salbiy ta’sir koʻrsatadi. Lekin, tut daraxtining shoʻr va ishqoriy tuproqlarda oʻsishi mumkinligi va buning uchun ma’lum choralar koʻrish zarurligi haqida gapirish mumkin. Quyida shoʻr-ishqoriy tuproqlarda tut ekishning ba’zi jihatlari batafsil bayon qilinadi.

1. Shoʻr-ishqoriy tuproqlarning xususiyatlari va tutga ta’siri

Shoʻr-ishqoriy tuproqlarda tuzlarning yuqori konsentratsiyasi va yuqori pH darajasi mavjud boʻladi. Bu esa tut daraxtining oʻsishini turli yoʻllar bilan cheklaydi: suvning oʻsimlik tomonidan yutilishini qiyinlashtiradi, ozuqa elementlarining oʻzlashtirilishini kamaytiradi va ildiz tizimining rivojlanishiga toʻsqinlik qiladi. Bundan tashqari, yuqori shoʻrlanish tufayli tuproq strukturasi buziladi, havo almashinuvi yomonlashadi va ildizlarning kislorod bilan ta’minlanishi kamayadi. Tut daraxtining shoʻr-ishqoriy tuproqlardagi oʻsishini baholashda, tuproqning shoʻrlanish darajasi va tuz tarkibi muhim ahamiyatga ega.

2. Shoʻr-ishqoriy tuproqlarda tut ekish texnologiyalari

Shoʻr-ishqoriy tuproqlarda tut ekishda quyidagi texnologiyalar qoʻllanilishi mumkin:

• Tuproqni yaxshilash: Tuproqning shoʻrlanish darajasini pasaytirish uchun drenaj tizimlarini yaratish, tuproqqa gips qoʻshish (gipslash), organik oʻgʻitlarni qoʻllash (goʻng, kompost) kabi usullar qoʻllanishi mumkin. Gips tuproqdagi natriyni kaltsiy bilan almashtiradi, bu esa tuproqning strukturasini yaxshilaydi va suv oʻtkazuvchanligini oshiradi.

• Chidamli navlarni tanlash: Shoʻr-ishqoriy sharoitlarga chidamli tut navlarini tanlash muhim ahamiyatga ega. Bunday navlarning ildiz tizimi kuchliroq boʻladi va yuqori shoʻrlanishga chidamli boʻladi.

• Sugʻorish rejimi: Shoʻr-ishqoriy tuproqlarda sugʻorish rejimi ehtiyotkorlik bilan tanlanishi kerak. Ortiqcha sugʻorish tuproqning shoʻrlanishini kuchaytirishi mumkin, shuning uchun sugʻorish miqdori va chastotasi tuproqning namligi va tuz tarkibiga qarab belgilanadi. Drip sug’orish usuli afzalroq.

• Oʻgʻitlash: Oʻgʻitlash rejimi shoʻr-ishqoriy tuproqning xususiyatlariga moslashtirilishi kerak. Mikroiqlimni yaxshilash uchun, ayniqsa, kaliy va fosforli oʻgʻitlar qoʻllanilishi tavsiya etiladi.

3. Tut parvarishlashning o’ziga xos xususiyatlari

Shoʻr-ishqoriy tuproqlarda oʻstirilayotgan tut daraxtlariga muntazam parvarish ishlari olib borish kerak. Bu parvarish quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

• Begona oʻtlar bilan kurash: Begona oʻtlar suv va ozuqa elementlari uchun raqobatlashishi mumkin, shuning uchun muntazam ravishda begona oʻtlar bilan kurashish kerak.

• Kasallik va zararkunandalarga qarshi kurash: Shoʻr-ishqoriy sharoitlarda tut daraxtlari kasallik va zararkunandalarga koʻproq moyil boʻlishi mumkin, shuning uchun profilaktik choralar koʻrish zarur.

• Toj shakllantirish: Toj shakllantirish orqali tut daraxtining oʻsishini nazorat qilish va hosildorligini oshirish mumkin.

4. Hosilni yig’ish va qayta ishlash

Tut barglarini yig’ish va qayta ishlash jarayoni odatiy usullar bilan amalga oshiriladi. Agar barglar ipak qurti uchun mo’ljallangan bo’lsa, unda PandaSilk kabi kompaniyalarning tavsiyalariga amal qilish maqsadga muvofiqdir. Barglarni toza va quritish sharoitlariga rioya qilish kerak.

Shoʻr-ishqoriy tuproqlarda tut yetishtirish murakkab, lekin mumkin boʻlgan jarayondir. Toʻgʻri texnologiyalar va navlarni tanlash orqali, bu sharoitlarda ham yaxshi hosil olish mumkin. Muntazam parvarish va ehtiyotkorlik shoʻr-ishqoriy tuproqlarda tutzorlarning samaradorligini oshiradi va fermerlarga daromad keltiradi.