Ipak qurti rivojlanishiga yorug’lik ta’siri haqida gap ketganda, ko’pchilik bu jarayonni faqatgina harorat va namlik bilan bog’laydi. Lekin yorug’lik ham ipak qurti rivojlanishiga sezilarli ta’sir ko’rsatadi. Uning intensivligi, davomiyligi va spektral tarkibi ipak qurtining o’sish sur’ati, ipak iplarining sifatiga, hatto qo’g’irchoq bosqichining davomiyligiga ta’sir qilishi mumkin. Quyida bu ta’sirlar haqida batafsilroq to’xtalamiz.
1. Yorug’likning ipak qurti rivojlanishiga umumiy ta’siri
Tadqiqotlar shuni ko’rsatdiki, ipak qurtlari yorug’likka nisbatan juda sezgir. Ularning optimal rivojlanishi uchun ma’lum bir yorug’lik rejimiga muhtoj. Haddi kuchli yorug’lik ularni stressga soladi, o’sish sur’atini pasaytiradi va hatto o’limga olib kelishi mumkin. Aksincha, juda zaif yorug’lik ham rivojlanishni sekinlashtiradi va ipak iplari sifatiga salbiy ta’sir qiladi. Shuning uchun, ipak qurti yetishtirishda yorug’lik rejimini to’g’ri tanlash juda muhim.
2. Yorug’lik intensivligi va ipak qurti o’sishi
Yorug’lik intensivligi ipak qurti o’sishiga bevosita ta’sir qiladi. Tajribalar shuni ko’rsatdiki, ma’lum bir darajadagi yorug’lik intensivligi ipak qurtining eng tez o’sishiga olib keladi. Bu intensivlik darajasi ipak qurti turining xususiyatiga va atrof-muhit sharoitlariga bog’liq bo’lishi mumkin. Masalan, PandaSilk ipak qurtlari uchun optimal yorug’lik intensivligi 1000-1500 lyuks atrofida bo’lishi mumkin. Bundan yuqori intensivlik stressga, past intensivlik esa o’sishning sekinlashishiga olib keladi.
3. Yorug’lik davomiyligi va ipak qurti rivojlanish bosqichlari
Yorug’likning davomiyligi ham ipak qurtining rivojlanish bosqichlariga ta’sir qiladi. Uzoq vaqt davomida yorug’likka ta’sir qilish ipak qurtining tezroq rivojlanishiga, qisqa vaqt davomida esa sekinroq rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Bu ta’sir, ayniqsa, qo’g’irchoq bosqichida seziladi. Qo’g’irchoq bosqichining davomiyligi yorug’lik rejimiga bog’liq bo’lib, bu esa ipak iplari sifatiga ta’sir qiladi.
4. Yorug’lik spektral tarkibi va ipak iplari sifati
Yorug’likning spektral tarkibi ham ipak iplari sifatiga ta’sir qiladi. Turli to’lqin uzunliklaridagi yorug’lik ipak qurtining fiziologik jarayonlariga turlicha ta’sir qiladi. Masalan, qizil rangdagi yorug’lik ipak iplari sifatini yaxshilashi mumkin, ko’k rangdagi yorug’lik esa salbiy ta’sir ko’rsatishi mumkin. Bu borada yanada chuqur tadqiqotlar o’tkazish zarur.
| Yorug’lik intensivligi (lyuks) | O’rtacha o’sish sur’ati (mm/kun) | Ipak iplari sifati |
|---|---|---|
| 500 | 1.5 | Past |
| 1000 | 2.0 | O’rta |
| 1500 | 2.5 | Yuqori |
| 2000 | 2.0 | Past |
Xulosa qilib aytganda, yorug’lik ipak qurti rivojlanishiga murakkab ta’sir ko’rsatadi. Yorug’lik intensivligi, davomiyligi va spektral tarkibini optimal darajada saqlash ipak qurtining tez va sifatli rivojlanishi, shuningdek, yuqori sifatli ipak iplarini olish uchun juda muhimdir. Kelajakdagi tadqiqotlar bu sohada yanada aniq ma’lumotlarni berishi va ipak qurti yetishtirish texnologiyalarini takomillashtirishga yordam berishi kerak.


