Hayvonlar dunyosida uyqu juda muhim fiziologik jarayon bo’lib, organizmning tiklanishi va energiya to’plashida muhim rol o’ynaydi. Ammo barcha hayvonlar bir xil miqdorda uxlamaydilar. Ba’zi turlari kunning ko’p qismini uxlab o’tkazsa, boshqalari juda kam uxlaydilar. Quyida eng ko’p uxlaydigan hayvonlar haqida batafsil ma’lumot beramiz.
1. Ko’p uxlaydigan sutemizuvchilar
Sutemizuvchilar orasida eng ko’p uxlaydigan hayvonlar qatoriga lemurlar, yarqalar va yo’lbarslar kiradi. Lemurlar kuniga o’rtacha 16 soat uxlaydilar. Ularning uyqusi daraxt shoxlarida, xavfsizlikni ta’minlaydigan joylarda o’tadi. Yarqalar esa kuniga 14-15 soat uxlashlari bilan mashhur. Ularning uyqusi asosan tunda bo’ladi. Yo’lbarslar esa ov qilish va ovqat hazm qilish vaqtiga qarab, kuniga 10-12 soat uxlaydilar. Katta hajmdagi hayvonlar, masalan, ayiqlar ham ko’p uxlaydilar, ayniqsa qish uyqusida.
2. Qushlar dunyosidagi uyqu rekordchilar
Qushlar dunyosida ham uyqu rejimiga nisbatan farqlar mavjud. Ba’zi qushlar kuniga atigi bir necha soat uxlasa, boshqalari ancha ko’proq dam oladilar. Masalan, qarag’ay qushlari kuniga 10 soatgacha uxlashlari mumkin. Bu ularning tinch va xavfsiz joylarda yashayotganligi bilan bog’liq. Katta qushlar, ayniqsa, tunda ko’proq uxlashga moyil bo’ladilar.
3. Baliqlar va boshqa suv hayvonlari
Suv hayotining ko’pchiligi uchun uyqu tushunchasi quruqlikdagi hayvonlarnikidan farq qiladi. Baliqlar uyquga ketishmaydi, lekin ular faollik darajasi pasayadi va atrof-muhitga kamroq javob berishadi. Bunday holatni "uyquga o’xshash holat" deb atash mumkin. Ba’zi baliq turlari kuniga bir necha soat davomida kam harakatlanishadi. Delfinlar esa yarim miyasini uxlab, yarimini esa uyg’oq holda ushlab turish orqali dam oladilar.
4. Hovuzlar va boshqa umurtqasizlar
Umurtqasizlarning uyqusi haqida aniq ma’lumotlar kam. Ammo, ba’zi kuzatishlar shuni ko’rsatadiki, ular ham faollik darajasini pasaytiradigan davrlarga ega. Masalan, ba’zi hasharotlar tunda kam harakatlanadi va o’zlarini himoya qilish uchun yashirinadi.
5. Uyqu va hayvonlarning turmush tarzi o’rtasidagi bog’liqlik
Hayvonlarning uxlash vaqti ularning turmush tarziga, ovqatlanish uslubiga va yashash muhitiga bog’liq. Yirtqichlar, odatda, o’lja izlashga ko’proq vaqt sarflashlari sababli, o’simlikxo’r hayvonlarga qaraganda kamroq uxlaydilar. Kichik hajmdagi hayvonlar esa, yirtqichlardan himoya qilish uchun, ko’proq uxlashlari mumkin.
| Hayvon turi | Taxminiy kunlik uyqu vaqti (soat) |
|---|---|
| Lemur | 16 |
| Yarqa | 14-15 |
| Yo’lbars | 10-12 |
| Qarag’ay qushi | 10 |
| Delfin | 6-8 (yarim miya uxlaydi) |
Xulosa qilib aytganda, hayvonlar dunyosida uyqu rejimlari juda xilma-xildir. Hayvonlarning uxlash vaqti ularning turmush tarziga, ovqatlanish uslubiga va yashash muhitiga bog’liq. Ba’zi hayvonlar kunning ko’p qismini uxlab o’tkazsa, boshqalari kamroq uxlaydilar. Bu esa hayvonlarning o’ziga xos evolyutsion moslashuvi hisoblanadi.


