{"id":107185,"date":"2023-05-01T19:44:26","date_gmt":"2023-05-02T02:44:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pandasilk.com\/when-was-silk-invented-in-ancient-china\/"},"modified":"2025-01-12T14:29:59","modified_gmt":"2025-01-12T22:29:59","slug":"when-was-silk-invented-in-ancient-china","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pandasilk.com\/vi\/when-was-silk-invented-in-ancient-china\/","title":{"rendered":"T\u00ecm hi\u1ec3u ngu\u1ed3n g\u1ed1c l\u1ecbch s\u1eed: L\u1ee5a t\u01a1 t\u1eb1m c\u1ed5 \u0111\u1ea1i Trung Hoa ra \u0111\u1eddi khi n\u00e0o?"},"content":{"rendered":"<p>T\u01a1 t\u1eb1m, m\u1ed9t trong nh\u1eefng bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng v\u0103n h\u00f3a l\u00e2u \u0111\u1eddi v\u00e0 qu\u00fd gi\u00e1 c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c,  \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 quan tr\u1ecdng trong l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a qu\u1ed1c gia n\u00e0y.  Nh\u01b0ng ch\u00ednh x\u00e1c th\u00ec t\u01a1 t\u1eb1m \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t minh \u1edf Trung Qu\u1ed1c v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0o? C\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi kh\u00f4ng h\u1ec1 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n v\u00e0 \u0111\u00f2i h\u1ecfi vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng c\u00e1c b\u1eb1ng ch\u1ee9ng kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc v\u00e0 l\u1ecbch s\u1eed.<\/p>\n<h3>1. B\u1eb1ng ch\u1ee9ng kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc: Manh m\u1ed1i t\u1eeb nh\u1eefng di t\u00edch c\u1ed5 \u0111\u1ea1i<\/h3>\n<p>Vi\u1ec7c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh ch\u00ednh x\u00e1c th\u1eddi \u0111i\u1ec3m ph\u00e1t minh ra t\u01a1 t\u1eb1m g\u1eb7p nhi\u1ec1u kh\u00f3 kh\u0103n do t\u00ednh ch\u1ea5t d\u1ec5 ph\u00e2n h\u1ee7y c\u1ee7a s\u1ee3i t\u01a1. Tuy nhi\u00ean, b\u1eb1ng ch\u1ee9ng kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc cho th\u1ea5y d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a ng\u00e0nh nu\u00f4i t\u1eb1m v\u00e0 s\u1ea3n xu\u1ea5t t\u01a1 t\u1eb1m \u1edf Trung Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb r\u1ea5t s\u1edbm.  M\u1ed9t s\u1ed1 di ch\u1ec9 kh\u1ea3o c\u1ed5 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra nh\u1eefng m\u1ea3nh v\u1ea3i t\u01a1 t\u1eb1m c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i t\u1eeb th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng, kho\u1ea3ng 3.600 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean.  Tuy nhi\u00ean, vi\u1ec7c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh ni\u00ean \u0111\u1ea1i ch\u00ednh x\u00e1c c\u1ee7a nh\u1eefng m\u1ea3nh v\u1ea3i n\u00e0y v\u1eabn c\u00f2n g\u00e2y tranh c\u00e3i gi\u1eefa c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u.  Nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tin r\u1eb1ng k\u1ef9 thu\u1eadt nu\u00f4i t\u1eb1m v\u00e0 d\u1ec7t t\u01a1 t\u1eb1m c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t tri\u1ec3n d\u1ea7n d\u1ea7n trong m\u1ed9t th\u1eddi gian d\u00e0i, thay v\u00ec xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t v\u00e0o m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m c\u1ee5 th\u1ec3.<\/p>\n<h3>2. Truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u00e0 ghi ch\u00e9p l\u1ecbch s\u1eed: S\u1ef1 ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a m\u1ed9t b\u00ed m\u1eadt<\/h3>\n<p>Nhi\u1ec1u truy\u1ec1n thuy\u1ebft Trung Qu\u1ed1c k\u1ec3 v\u1ec1 s\u1ef1 ph\u00e1t minh ra t\u01a1 t\u1eb1m, th\u01b0\u1eddng g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi nh\u00e2n v\u1eadt Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf hay H\u1eadu Ngh\u1ec7.  Tuy nhi\u00ean, nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n n\u00e0y mang t\u00ednh ch\u1ea5t th\u1ea7n tho\u1ea1i h\u01a1n l\u00e0 l\u1ecbch s\u1eed.  C\u00e1c ghi ch\u00e9p l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00e1ng tin c\u1eady nh\u1ea5t v\u1ec1 t\u01a1 t\u1eb1m xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n t\u1eeb th\u1eddi nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng (kho\u1ea3ng 1600 \u2013 1046 TCN).  Tuy nhi\u00ean, nh\u1eefng ghi ch\u00e9p n\u00e0y ch\u01b0a cung c\u1ea5p th\u00f4ng tin c\u1ee5 th\u1ec3 v\u1ec1 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m b\u1eaft \u0111\u1ea7u s\u1ea3n xu\u1ea5t t\u01a1 t\u1eb1m tr\u00ean quy m\u00f4 l\u1edbn.  Vi\u1ec7c thi\u1ebfu c\u00e1c b\u1eb1ng ch\u1ee9ng tr\u1ef1c ti\u1ebfp khi\u1ebfn vi\u1ec7c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh th\u1eddi \u0111i\u1ec3m ch\u00ednh x\u00e1c tr\u1edf n\u00ean kh\u00f3 kh\u0103n.<\/p>\n<h3>3. Ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 lan r\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00f4ng ngh\u1ec7 nu\u00f4i t\u1eb1m<\/h3>\n<p>S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a c\u00f4ng ngh\u1ec7 nu\u00f4i t\u1eb1m v\u00e0 d\u1ec7t t\u01a1 t\u1eb1m \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua nhi\u1ec1u giai \u0111o\u1ea1n.  T\u1eeb nh\u1eefng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p th\u1ee7 c\u00f4ng ban \u0111\u1ea7u, k\u1ef9 thu\u1eadt s\u1ea3n xu\u1ea5t t\u01a1 t\u1eb1m \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3i ti\u1ebfn d\u1ea7n qua nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7.  S\u1ef1 ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a m\u00e1y m\u00f3c d\u1ec7t hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i \u0111\u00e3 l\u00e0m t\u0103ng n\u0103ng su\u1ea5t s\u1ea3n xu\u1ea5t t\u01a1 t\u1eb1m \u0111\u00e1ng k\u1ec3.  Tuy nhi\u00ean, cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay, nhi\u1ec1u l\u00e0ng ngh\u1ec1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u1eabn duy tr\u00ec c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p s\u1ea3n xu\u1ea5t t\u01a1 t\u1eb1m th\u1ee7 c\u00f4ng, g\u00f3p ph\u1ea7n b\u1ea3o t\u1ed3n v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n di s\u1ea3n v\u0103n h\u00f3a n\u00e0y.<\/p>\n<h3>4. T\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a t\u01a1 t\u1eb1m trong l\u1ecbch s\u1eed Trung Qu\u1ed1c<\/h3>\n<p>T\u01a1 t\u1eb1m kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1i v\u1ea3i qu\u00fd gi\u00e1 m\u00e0 c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng v\u0103n h\u00f3a quan tr\u1ecdng c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c.  Trong su\u1ed1t l\u1ecbch s\u1eed, t\u01a1 t\u1eb1m \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 may m\u1eb7c cho t\u1ea7ng l\u1edbp qu\u00fd t\u1ed9c v\u00e0 ho\u00e0ng gia, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t m\u1eb7t h\u00e0ng xu\u1ea5t kh\u1ea9u quan tr\u1ecdng, g\u00f3p ph\u1ea7n v\u00e0o s\u1ef1 th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng kinh t\u1ebf c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc.  S\u1ef1 ra \u0111\u1eddi v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a t\u01a1 t\u1eb1m \u0111\u00e3 t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111\u1ed3 s\u1ed9, \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng s\u00e2u s\u1eafc \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi s\u1ed1ng kinh t\u1ebf v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c.<\/p>\n<table class=\"table table-striped table-bordered\">\n<thead>\n<tr>\n<th>Th\u1eddi k\u1ef3<\/th>\n<th>B\u1eb1ng ch\u1ee9ng kh\u1ea3o c\u1ed5\/l\u1ecbch s\u1eed<\/th>\n<th>Ghi ch\u00fa<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng<\/td>\n<td>M\u1ea3nh v\u1ea3i t\u01a1 t\u1eb1m (kho\u1ea3ng 3600 TCN) &#8211; ni\u00ean \u0111\u1ea1i c\u00f2n tranh c\u00e3i<\/td>\n<td>B\u1eb1ng ch\u1ee9ng gi\u00e1n ti\u1ebfp, c\u1ea7n th\u00eam nghi\u00ean c\u1ee9u x\u00e1c th\u1ef1c<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng<\/td>\n<td>Ghi ch\u00e9p trong v\u0103n b\u1ea3n (kho\u1ea3ng 1600-1046 TCN)<\/td>\n<td>Ch\u01b0a c\u00f3 th\u00f4ng tin c\u1ee5 th\u1ec3 v\u1ec1 quy m\u00f4 s\u1ea3n xu\u1ea5t<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>C\u00e1c th\u1eddi k\u1ef3 sau<\/td>\n<td>Ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u00f4ng ngh\u1ec7, s\u1ea3n xu\u1ea5t quy m\u00f4 l\u1edbn<\/td>\n<td>S\u1ef1 lan r\u1ed9ng c\u1ee7a k\u1ef9 thu\u1eadt nu\u00f4i t\u1eb1m v\u00e0 d\u1ec7t t\u01a1<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>K\u1ebft lu\u1eadn:  M\u1eb7c d\u00f9 kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh ch\u00ednh x\u00e1c th\u1eddi \u0111i\u1ec3m ph\u00e1t minh ra t\u01a1 t\u1eb1m \u1edf Trung Qu\u1ed1c, nh\u01b0ng b\u1eb1ng ch\u1ee9ng kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc v\u00e0 l\u1ecbch s\u1eed cho th\u1ea5y ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p n\u00e0y \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i t\u1eeb r\u1ea5t l\u00e2u \u0111\u1eddi, \u00edt nh\u1ea5t l\u00e0 t\u1eeb th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng.  S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a k\u1ef9 thu\u1eadt nu\u00f4i t\u1eb1m v\u00e0 d\u1ec7t t\u01a1 t\u1eb1m \u0111\u00e3 g\u00f3p ph\u1ea7n quan tr\u1ecdng v\u00e0o l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a Trung Qu\u1ed1c, bi\u1ebfn t\u01a1 t\u1eb1m tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t trong nh\u1eefng bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o v\u00e0 qu\u00fd gi\u00e1 c\u1ee7a qu\u1ed1c gia n\u00e0y.  Vi\u1ec7c ti\u1ebfp t\u1ee5c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 khai qu\u1eadt c\u00e1c di ch\u1ec9 kh\u1ea3o c\u1ed5 s\u1ebd gi\u00fap l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf h\u01a1n n\u1eefa v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 qu\u00e1 tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p t\u01a1 t\u1eb1m.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u01a1 t\u1eb1m, m\u1ed9t trong nh\u1eefng bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng v\u0103n h\u00f3a l\u00e2u \u0111\u1eddi v\u00e0 qu\u00fd gi\u00e1 c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c, \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 quan tr\u1ecdng trong l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a qu\u1ed1c gia n\u00e0y. Nh\u01b0ng ch\u00ednh x\u00e1c th\u00ec t\u01a1 t\u1eb1m \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t minh \u1edf Trung Qu\u1ed1c v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0o? C\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi kh\u00f4ng h\u1ec1<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":84298,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37730],"tags":[],"class_list":["post-107185","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-faqs-vi","prodpage-classic"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pandasilk.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/107185","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pandasilk.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pandasilk.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pandasilk.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pandasilk.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=107185"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.pandasilk.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/107185\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pandasilk.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/84298"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pandasilk.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=107185"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pandasilk.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=107185"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pandasilk.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=107185"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}