Katta pandalarni dunyoning qayerlarida ko’rish mumkin?

Gigant pandalar – oʻziga xos qora va oq moʻynali, xuddi ayiqqa oʻxshash, ammo bamboozorlarda yashovchi goʻzal jonivorlardir. Ular nafaqat tabiatning noyob moʻjizasi, balki Xitoyning milliy ramzi va dunyo boʻylab himoya qilinayotgan yoʻqolib borayotgan turlardan biridir. Oʻzining beqiyos jozibasi va kamyobligi tufayli gigant pandalar butun dunyoda millionlab odamlarning qalbini zabt etgan. Ular tabiatni muhofaza qilish borasidagi xalqaro hamkorlikning yorqin timsoliga aylangan. Agar siz ushbu ajoyib hayvonlarni oʻz koʻzingiz bilan koʻrishni istasangiz, buning uchun bir nechta joylar mavjud. Aksariyat pandalar oʻz vatani Xitoyda yashasa-da, ular dunyoning boshqa mamlakatlarida ham xalqaro hamkorlik dasturlari doirasida koʻrish mumkin.

1. Gigant pandalarning tabiiy vatani – Xitoy

Gigant pandalarning tabiiy yashash joyi Xitoyning togʻli hududlari, asosan Sichuan, Shaanxi va Gansu provinsiyalaridagi zich bambuk oʻrmonlaridir. Dunyodagi gigant pandalarning aksariyati aynan shu yerda yashaydi va koʻpaytiriladi. Xitoyda pandalarni koʻrish uchun bir nechta asosiy tadqiqot bazalari va qoʻriqxonalar mavjud boʻlib, ular bir vaqtning oʻzida ham ilmiy ishlar, ham turizm uchun ochiqdir.

• Chengdu gigant panda koʻpaytirish tadqiqot bazasi (Sichuan provinsiyasi): Bu dunyodagi eng yirik va mashhur panda tadqiqot bazasi boʻlib, u Chengdu shahri yaqinida joylashgan. U yerda pandalar tabiiy sharoitlarga yaqin muhitda yashaydilar. Bu baza koʻpaytirish, ilmiy tadqiqotlar va ommaviy taʼlimga qaratilgan. Bu yerga kelgan sayyohlar har xil yoshdagi pandalarni, jumladan, chaqaloq pandalarni ham koʻrish imkoniyatiga ega boʻlishadi, ayniqsa koʻpayish mavsumida.
• Dujiangyan panda bazasi (Sichuan provinsiyasi): Xitoy gigant pandalarni himoya qilish va tadqiqot markazi (CCRCGP) ning bir qismi boʻlib, u shuningdek, Chengduga yaqin joylashgan. Bu baza katta yoshdagi pandalarni qutqarish, reabilitatsiya qilish va tabiiy muhitga qaytarishga qaratilgan.
• Bifengxia panda bazasi (Sichuan provinsiyasi): Yana bir yirik CCRCGP bazasi boʻlib, u Yanʼan shahrida joylashgan. Bu yerda ham koʻplab pandalar yashaydi va koʻpaytiriladi. U oʻzining goʻzal manzaralari bilan ham mashhur.
• Wolong milliy tabiat qoʻriqxonasi (Sichuan provinsiyasi): Xitoydagi eng yirik va birinchi panda qoʻriqxonasi boʻlib, u 1963-yilda tashkil etilgan. Bu yerda ham pandalar tabiatda yashaydi, ammo sayyohlar uchun qisman ochiq joylar mavjud.

Quyidagi jadvalda Xitoydagi asosiy panda markazlari haqida maʼlumot berilgan:

2. Xalqaro hamkorlik: Pandalar dunyo bo’ylab tarqalishi

Xitoy gigant pandalarni doʻstlik ramzi sifatida boshqa mamlakatlarga "panda diplomatiyasi" doirasida ijaraga beradi. Bu dasturlar asosan tabiatni muhofaza qilish boʻyicha xalqaro hamkorlikni mustahkamlash, pandalarni tadqiq qilish va ularning koʻpayishini qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan. Koʻpgina hollarda, chet elga yuborilgan pandalarning bolalari ham Xitoyga tegishli boʻladi va maʼlum bir yoshga yetganda qaytariladi. Bu pandalar dunyoning turli burchaklaridagi hayvonot bogʻlarida millionlab sayyohlarni jalb qiladi va odamlarni tabiatni muhofaza qilish masalalariga eʼtiborini qaratishga undaydi. Biroq, shuni taʼkidlash kerakki, soʻnggi yillarda Xitoy koʻplab pandalarni oʻz vataniga qaytarib olmoqda, bu ularning soni koʻpaygani va Xitoyning oʻzida muhofaza dasturlari kuchaygani bilan bogʻliq.

3. Osiyo mamlakatlari (Xitoydan tashqari)

Xitoydan tashqari, Osiyoning bir nechta mamlakatlari ham gigant pandalarni qabul qilgan va ularni oʻz hayvonot bogʻlarida namoyish etadi. Bu davlatlar orasida Yaponiya, Janubiy Koreya, Singapur, Malayziya, Indoneziya va Gonkong bor.

• Yaponiya: Bir nechta hayvonot bogʻida pandalar mavjud. Tokio shahridagi Ueno hayvonot bogʻi, Wakayama prefekturasidagi Adventure World va Kobe Oji hayvonot bogʻi shular jumlasidandir. Yaponiya pandalarni koʻpaytirishda ham yaxshi natijalarga erishgan.
• Janubiy Koreya: Everland Resort nomli parkda pandalarni koʻrish mumkin.
• Singapur: River Wonders parkida pandalar yashaydi.
• Malayziya: Zoo Negara nomli hayvonot bogʻida pandalar mavjud.
• Indoneziya: Taman Safari Indonesia parkida pandalarni koʻrish mumkin.
• Gonkong: Ocean Park nomli okean parkida pandalar yashaydi.

Quyidagi jadvalda Osiyo mamlakatlaridagi (Xitoydan tashqari) panda joylashgan maskanlar keltirilgan:

4. Yevropa mamlakatlari

Yevropada ham bir qancha mamlakatlar gigant pandalarni oʻz hududida saqlaydi, bu Xitoy va Yevropa davlatlari oʻrtasidagi iliq munosabatlar va tabiatni muhofaza qilishga sodiqlikni koʻrsatadi.

• Fransiya: ZooParc de Beauval (Sent-Aignan) pandalarni saqlaydi va koʻpaytirishda muvaffaqiyatga erishgan.
• Germaniya: Berlin hayvonot bogʻi (Berlin) oʻzining pandalari bilan mashhur.
• Ispaniya: Madrid Zoo Aquarium (Madrid) pandalar yashaydigan maskanlardan biridir.
• Finlyandiya: Ahtari hayvonot bogʻi (Ahtari) shimoliy iqlim sharoitida pandalarni saqlaydi.
• Niderlandiya: Ouwehands Dierenpark (Rhenen) ham pandalarni namoyish etadi.
• Avstriya: Tiergarten Schönbrunn (Vena) — dunyodagi eng qadimiy hayvonot bogʻlaridan biri boʻlib, unda pandalar ham bor.
• Belgiya: Pairi Daiza (Brugelette) juda katta va zamonaviy hayvonot bogʻi boʻlib, unda pandalar uchun maxsus yashash joylari yaratilgan.
• Daniya: Kopengagen hayvonot bogʻi (Kopengagen) oʻzining goʻzal panda inshooti bilan ajralib turadi.
• Rossiya: Moskva hayvonot bogʻi (Moskva) soʻnggi yillarda pandalarni qabul qilgan.

Quyidagi jadvalda Yevropadagi panda joylashgan maskanlar keltirilgan:

5. Shimoliy Amerika mamlakatlari

Shimoliy Amerikada ham gigant pandalarni koʻrish mumkin boʻlgan maskanlar mavjud edi, ammo soʻnggi yillarda pandalarning aksariyati Xitoyga qaytarilmoqda.

• Meksika: Meksika shahrining Chapultepec hayvonot bogʻida pandalar yashaydi. Bu yerning pandalari oʻziga xos holatga ega, chunki ular 1984-yildan oldin Xitoy tomonidan hadya qilingan boʻlib, shuning uchun ularning nasli Meksikaga tegishli. Hozirda faqat bitta keksa urgʻochi panda — Xin Xin yashaydi.
• AQSh: Tarixan, bir nechta AQSh hayvonot bogʻlari pandalarni qabul qilgan edi, jumladan, Vashingtondagi Milliy hayvonot bogʻi, San-Diegodagi hayvonot bogʻi va Memfis hayvonot bogʻi. Biroq, 2023-yil oxiri va 2024-yil boshida bu hayvonot bogʻlaridagi pandalarning aksariyati, shu jumladan Vashington va Memfisdagi pandalar ham Xitoyga qaytarildi. Hozirda AQShda faqat Atlanta hayvonot bogʻida pandalar mavjud, lekin ularning ham 2024-yil oxirigacha Xitoyga qaytarilishi rejalashtirilgan. Shunday qilib, AQShda uzoq muddatli panda maskani qolmagan.
• Kanada: Calgary hayvonot bogʻida ham pandalar boʻlgan, ammo ular 2020-yilda COVID-19 pandemiyasi sababli muddatidan oldin Xitoyga qaytarilgan edi. Hozirda Kanadada gigant pandalar mavjud emas.

Quyidagi jadvalda Shimoliy Amerikadagi panda joylashgan maskanlar keltirilgan:

6. Avstraliya mamlakatlari

Avstraliya ham gigant pandalarni oʻz hududida saqlaydigan kam sonli mamlakatlardan biridir.

• Avstraliya: Adelayda hayvonot bogʻi (Adelayda) mamlakatdagi yagona panda maskani hisoblanadi. Bu yerda ikki panda, Vang Vang va Fu Ni, yashaydi. Ular Xitoydan ijaraga olingan.

Quyidagi jadvalda Avstraliyadagi panda joylashgan maskanlar keltirilgan:

Gigant pandalar nafaqat Xitoyning qimmatli xazinasi, balki butun dunyo uchun tabiatni muhofaza qilishning yorqin timsolidir. Ularni oʻz koʻzingiz bilan koʻrish — bu oʻzgacha va unutilmas tajriba. Xitoyda tabiiy muhitga yaqin sharoitda yashovchi pandalarni koʻrish imkoniyatlari koʻproq boʻlsa-da, dunyoning turli mamlakatlaridagi hayvonot bogʻlari ham ushbu noyob jonivorlarni qutqarish va ularning avlodini davom ettirishga hissa qoʻshmoqda. Pandalar doimiy ravishda Xitoyga qaytarilayotgan boʻlsa-da, bu ularning soni koʻpayib, Xitoyning oʻzida himoya dasturlari muvaffaqiyatli olib borilayotganini anglatadi. Har qanday holatda ham, pandalarning yashash joyiga tashrif buyurish tabiatni muhofaza qilish ishiga bevosita yordam beradi va bizga bu ajoyib maxluqlarni kelajak avlodlar uchun asrab-avaylash muhimligini eslatib turadi.