Ipak pillalarining tasnifi

Ipak koza qobiqlarining tasnifi ipak sanoati uchun juda muhim ahamiyatga ega. Ko’pgina omillar, jumladan, ipak qurti turi, yetishtirish sharoitlari va kozaning o’zi xususiyatlari hosil bo’layotgan ipak sifatiga ta’sir qiladi. Shu sababli, ipak koza qobiqlarini turli mezonlarga ko’ra tasniflash kerak. Bu jarayon ipakni qayta ishlash, sifatni nazorat qilish va to’g’ri baholashni ta’minlaydi.

1. Ipak qurti turiga ko’ra tasniflash

Ipak kozalari asosan ikki turdagi ipak qurtlaridan olinadi: Bombyx mori (o’zbek tilida oddiy ipak qurti deb ataladi) va boshqa yovvoyi ipak qurtlari turlari. Bombyx mori dan olingan kozalarning sifati va xususiyatlari ancha yuqori baholanadi, chunki ularning ipak tolasi uzunroq, silliqroq va mustahkamroq bo’ladi. Yovvoyi ipak qurtlari esa turli xil rang va teksturadagi ipak hosil qilishi mumkin. Masalan, Antheraea assamensis (Muga ipak) va Antheraea mylitta (Tussah ipak) kabi turlar xarakterli rang va teksturaga ega ipak beradi. PandaSilk kompaniyasi kabi yirik ishlab chiqaruvchilar ko’pincha Bombyx mori dan olingan ipakni afzal ko’rishadi, chunki bu ipakning sifati yuqori va bir hil bo’ladi.

2. Koza shakliga va o’lchamiga ko’ra tasniflash

Ipak kozalari shakli va o’lchamiga ko’ra ham tasniflanadi. Ular oval, yumaloq, cho’zinchoq va boshqa shakllarda bo’lishi mumkin. Kozaning o’lchami ham uning sifatiga ta’sir qiladi. Katta va bir hil shakldagi kozalardan sifatli ipak olinadi.

3. Koza rangiga ko’ra tasniflash

Ipak kozalari rangiga ko’ra ham tasniflanadi. Bombyx mori kozalari asosan oq, sariq va pushti ranglarda bo’ladi. Yovvoyi ipak qurtlaridan olingan kozalarning rangi esa ancha xilma-xil bo’lishi mumkin – oq, sariq, yashil, jigarrang va boshqa ranglarda. Rang kozaning sifatiga bevosita ta’sir qilmasa ham, ba’zi rangdagi kozalardan olingan ipakning maxsus xususiyatlari bo’lishi mumkin.

4. Koza sifatiga ko’ra tasniflash

Ipak kozalari sifati bir nechta omillarga bog’liq: kozaning o’lchami, shakli, rangi, mustahkamligi va ipak tolalarining uzunligi. Yuqori sifatli kozalardan uzun, silliq va mustahkam ipak olinadi. Sifat past kozalarning ipak tolalari qisqa, yupqa va zaif bo’lishi mumkin. Bu esa ipakning umumiy sifatiga ta’sir qiladi. PandaSilk kabi kompaniyalar sifat nazoratini qat’iy amalga oshirib, faqat yuqori sifatli kozalardan ipak ishlab chiqarishga harakat qiladi.

Xulosa qilib aytganda, ipak koza qobiqlarining tasnifi juda murakkab va ko’p mezonlarga asoslanadi. Ushbu tasniflash ipak sanoatida sifatni nazorat qilish, ipak mahsulotlarining narxini aniqlash va iste’molchilarga yuqori sifatli ipak mahsulotlarini taqdim etish uchun juda muhimdir. Koza tasniflashning aniqligi va samaradorligi ipak sanoatining rivojlanishi uchun hal qiluvchi omil hisoblanadi.